RIO wyjaśnia zaległości w upadłości i zaległości w odwołaniu, a sprawozdanie Rb-27S i Rb-N! Do pobrania w całości
Odnosząc się do pytania pierwszego zawartego we wniosku w kolumnie „Zaległości netto” nie należy wykazywać: – zaległości podatnika w upadłości, co wynika z art. 146 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 79). Zaległości podatnika w upadłości nie mogą być egzekwowane, ponieważ postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Natomiast po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu lub zarządzenia zabezpieczenia na majątku upadłego, z wyjątkiem zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych oraz roszczeń o rentę z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz o zamianę uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę;
należności co do których minął termin zapłaty wynikających z decyzji, od których podatnik wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wynika to z art. 239a Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz., 2383) który stanowi, że decyzja nieostateczna, nakładająca na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie podlega wykonaniu, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Zatem powyżej wskazane należności należy wykazywać w kolumnie 8 „Należności pozostałe do zapłaty ogółem”. (..)
Syndyk nie jest podatnikiem, jednak decyzja podatkowa do syndyka! Sąd wyjaśnia
Po ogłoszeniu upadłości kwestie legitymacji procesowej reguluje art. 144 ust. 1 i 2 p.u. Stanowi on, że po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu (ust. 1). Postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (ust. 2). W sprawach dotyczących masy upadłości syndyk dokonuje czynności w imieniu własnym na rachunek upadłego (art. 160 ust. 1 p.u.).
Powołany przepis art. 144 ust. 1 p.u. stanowi normę procesową, z której wynika legitymacja formalna syndyka do udziału w postępowaniu, w tym także podatkowym i egzekucyjnym. Konsekwencją ogłoszenia upadłości jest utrata przez upadłego legitymacji do udziału w toczącym się postępowaniu podatkowym. Postępowanie to może być kontynuowane jedynie z udziałem syndyka. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się na rzecz upadłego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2007 r., III CSK 275/06). Konsekwencją bowiem utraty przez upadłego prawa zarządu masą upadłościową jest utrata przez upadły podmiot legitymacji do występowania w charakterze strony w postępowaniach (w tym również podatkowych) dotyczących masy upadłości. Stosownie do takiej oceny należało określić stronę postępowania podatkowego i to pomimo tego, że upadły pozostaje stroną stosunku materialnoprawnego (zobowiązania podatkowego) (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 września 2007 r., II FSK 996/06; powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Powyższe przepisy prawa upadłościowego mają charakter bezwzględnie obowiązujący i są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Ordynacji podatkowej, które dotyczą strony postępowania w znaczeniu formalnym, co oznacza, że wyłączną legitymację procesową w zakresie postępowań podatkowych dotyczących masy upadłości ma syndyk. Takiej formalnej legitymacji nie posiada natomiast upadły, który nadal pozostaje stroną w znaczeniu materialnym (stroną rzeczywistą). Jeżeli jednak ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Zwrot „wyłącznie” jest kategoryczny i przesądza o tym, że jedynie syndyk ma legitymację procesową do udziału w toczących się postępowaniach dotyczących masy upadłości.
(..) Ogłoszenie upadłości nie wywiera wpływu na sam byt upadłego, jak również to, iż po ogłoszeniu upadłości upadły nadal jest podatnikiem, nie jest bowiem nim syndyk, który działa co prawda w swoim imieniu, ale na rachunek upadłego (zob. wyrok NSA z 13 marca 2008 r., I FSK 407/07). Jednak to właśnie przepisy Prawa upadłościowego stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, a zatem możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych wobec tego majątku, co dotyczy również niemożności podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w postępowaniach dotyczących tego majątku, w zakresie postępowań dotyczących masy upadłości sprawiają, że upadły nie jest stroną postępowań dotyczących jego zobowiązań podatkowych.
Wyrok WSA w Kielcach z dnia 21 sierpnia 2025 r., sygn. akt I SA/Ke 247/25.
Podatnik z planem spłaty wierzycieli, a egzekucja zaległości podatkowych?
W upadłości podatnika – konsumenta wydanie postanowienia o ustaleniu planu spłaty wierzycieli albo umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli lub warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli oznacza zakończenie postępowania.
Oznacza to, że przestaje wówczas działać art. 146 ust. 3 Prawa upadłościowego, a mianowicie po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu lub zarządzenia zabezpieczenia na majątku upadłego, z wyjątkiem zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych oraz roszczeń o rentę z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz o zamianę uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę.
Czy wierzyciel zatem może swobodnie kierować zaległości podatkowe do egzekucji administracyjnej? Należy mieć dodatkowo na uwadze art. 491 (15) ust. 6 Prawa upadłościowego, a mianowicie w okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu spłaty wierzycieli, z wyjątkiem wierzytelności wynikających z zobowiązań, o których mowa w art. 491 (21) ust. 2.
A zatem, jeżeli zaległości podatkowe objęte są planem spłaty wierzycieli to nie można ich skierować do egzekucji administracyjnej, nawet wówczas kiedy podatnik – konsument planu spłaty wierzycieli nie wykonuje.
Syndyk nie płaci zaległości podatkowych i co dalej?
Upadłość podatnika niesie za sobą określone konsekwencje dla organu podatkowego – wierzyciela. Po pierwsze pojawia się syndyk masy upadłości, po drugie gmina musi dokonać zgłoszenia wierzytelności, a po trzecie egzekucja administracyjna jest zablokowana. Co jednak z zaległościami podatkowymi po dniu upadłości i z jakich względów raz syndyk je płaci, a innym razem nie. Zawiłości Prawa upadłościowego jest wiele, a dodatkowo są to jedne z najtrudniejszych przepisów, a trudno też szukać w nich bezpośrednich odniesień do podatków czy zaległości podatkowych. Są to bowiem przepisy uniwersalne.
Z całą pewnością syndyka masy upadłości nie można „wysłać” do egzekucji administracyjnej za zaległości podatkowe powstałe po upadłości, Wierzyciel musi jednak „pilnować” swoich zaległości podatkowych i tam, gdzie można i trzeba podejmować określone działania przewidziane prawem i interwencje u sędziego – komisarza.
Wpływ upadłości na toczące się postępowanie egzekucyjne w administracji oraz nowe postępowania. Jakie działania powinien podjąć wierzyciel?
Czy możliwe jest upomnienie i tytuł wykonawczy? Jakie dokumenty są istotne dla wierzyciela? Jak zgłosić zaległości podatkowe na listę wierzytelności?
Zaległości podatkowe zabezpieczone hipoteką – czy wymagają zgłoszenia?
Zaległości podatkowe zgłoszone na listę wierzytelności i zaległości podatkowe po upadłości. Zakończenie lub umorzenie postępowania upadłościowego firmy.
Co z zaległościami po upadłości osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, a co z zaległościami spółek? Jakie działania może podjąć wierzyciel?
Plan spłaty wierzycieli – upadłość osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą. Umorzenie zaległości podatkowych niezaspokojonych w postępowaniu upadłościowym przez sąd.
Wyciąg z listy wierzytelności jako tytuł egzekucyjny. Możliwości ponownego dochodzenia zaległości podatkowych po upadłości.
Dramat podczas kontroli RIO! 289.667,84 zł podatków w upadłości wykazano w zaległościach netto! Salda podatków się nie zgadzają, a podatki płacone kartą zaewidencjonowano na koncie 141 bez przeksięgowania na 130!
Kontrola sprawozdań budżetowych oraz sprawozdań w zakresie operacji finansowych za rok 2024, wykazała, że: 1) w sprawozdaniu jednostkowym Rb-27S z wykonania planu dochodów budżetowych– okres sprawozdawczy od początku roku do dnia 31 grudnia roku 2024 Gmina B.. w kolumnie 9 „Zaległości netto” w klasyfikacji budżetowej: a) rozdział 756, rozdział 75616 § 0310 wykazano kwotę 225.409,50 zł, b) rozdział 756, rozdział 75616 § 0320 wykazano kwotę 17.025,00 zł, c) rozdział 756, rozdział 75616 § 0340 wykazano kwotę 10.123,34 zł, d) rozdział 756, rozdział 75615 § 0310 wykazano kwotę 36.142,00 zł e) rozdział 900, rozdział 90002 § 0490 wykazano kwotę 968,00 zł.
Łącznie wykazano kwotę 289.667,84 zł stanowiącą zaległości w podatkach od osób prawnych i osób fizycznych będących w upadłości. Powyższe było niezgodne z § 3 ust. 1 pkt 6 Instrukcji sporządzania sprawozdań budżetowych w zakresie budżetów jednostek samorządu terytorialnego stanowiącej załącznik nr 37 do rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 144, ze zm., od 27.03.2024 r. Dz. U. z 2024 r. poz. 454, ze zm.), zakazującym wykazywania w kolumnie „zaległości netto” „kwot objętych wstrzymaniem wykonania decyzji na mocy postanowienia organu podatkowego, sądu administracyjnego lub odrębnych przepisów oraz zaległości objętych postępowaniem ugodowym, układowym lub restrukturyzacyjnym”, w związku z art. 146 ust. 3 ustawy Prawo upadłościowe stanowi, że: „Po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości […]” i art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520, ze zm.), zgodnie z którym: „postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. […]”,
Salda 11 kont analitycznych prowadzonych w ewidencji księgowej Urzędu według klasyfikacji budżetowej do konta 221 „Należności z tytułu dochodów budżetowych” były niezgodne na dzień 31 grudnia 2024 r. z ewidencją szczegółową do tych kont prowadzoną w księgowości podatkowej Urzędu. Stwierdzona rozbieżność wynika z uzgadniania sald według klasyfikacji budżetowej dopiero na dzień 1 stycznia 2025 r. Ponadto nie ujmowano wszystkich dochodów budżetowych na koncie 221 w trakcie roku budżetowego z klasyfikacją budżetową. Dopiero w bilansie otwarcia roku 2025 ujęto wszystkie dochody z klasyfikacją. Stanowiło to naruszenie: a) zasad funkcjonowania konta 221 „Należności z tytułu dochodów budżetowych” opisanych w Planie kont dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych będącym załącznikiem nr 3 do rozporządzenia: „[…] Na koncie 221 ujmuje się również należności z tytułu podatków pobieranych przez właściwe organy. Zapisy z tego tytułu mogą być dokonywane na koniec okresów sprawozdawczych na podstawie sprawozdań z ewidencji podatkowej (zaległości i nadpłaty). Ewidencja szczegółowa do konta 221 powinna być prowadzona według dłużników i podziałek klasyfikacji budżetowej oraz budżetów, których należności dotyczą. […]”, b) art. 16 ust. 1 ustawy o rachunkowości ustanawiającego uszczegóławiający charakter kont ksiąg pomocniczych względem kont księgi głównej. Ponadto skutkowało to brakiem zgodności pomiędzy danymi wykazywanymi w sprawozdaniu Rb-27S z wykonania planu dochodów budżetowych według klasyfikacji budżetowej a ewidencją księgową konta 221 prowadzoną według klasyfikacji budżetowej. W jednostkowym sprawozdaniu Rb-27S Urzędu Gminy .. z wykonania planu dochodów budżetowych za okres od początku roku do dnia 31 grudnia 2024 r. podstawą do wykazania należności i nadpłat były dane wynikające z ewidencji szczegółowej do konta 221 „Należności z tytułu dochodów budżetowych” prowadzonej w księgowości podatkowej.
Wpływy z tytułu dochodów budżetowych przyjmowanych za pomocą terminala płatniczego przez cały rok budżetowy ewidencjonowano z dniem obciążenia nimi karty płatniczej podatnika na koncie 141 „Środki pieniężne w drodze” w księgach rachunkowych Urzędu z zastosowaniem klasyfikacji budżetowej. Konto 141 ma charakter techniczny i służy wyłącznie do czasowego ujęcia środków pieniężnych przekazanych lub pobranych, lecz jeszcze niezaewidencjonowanych na koncie 130 „Rachunek bieżący jednostki”. Po uzyskaniu potwierdzenia wpływu środków na rachunek bankowy, w księgach Urzędu przeksięgowuje się te kwoty z konta 141 na konto 130. Na koncie 130 stosuje się klasyfikację budżetową – ujęcie według działów, rozdziałów i paragrafów (czyli tzw. „klasyfikacyjne konta analityczne”). (..)
Jednakże po wpływie tych środków na rachunek bankowy nie były one ujmowane na koncie 130 „Rachunek bieżący jednostki” z zastosowaniem klasyfikacji budżetowej, tj. bez przyporządkowania do odpowiednich działów, rozdziałów i paragrafów dochodów budżetowych. Ujmowanie wpływów na koncie 141 z zastosowaniem klasyfikacji budżetowej ma uzasadnienie do dochodów budżetowych przyjętych za pomocą terminala płatniczego, które nie wpłynęły na rachunek bieżący jednostki przed końcem roku budżetowego. Stanowiło to naruszenie: a) art. 39 ust. 1 w związku z ust. 4 pkt 1 ustawy o finansach publicznych, z których wynika obowiązek klasyfikowania dochodów publicznych według działów i rozdziałów oraz paragrafów zgodnie z szczegółową klasyfikacją dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów określoną przez Ministra Finansów, b) art. 4 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o rachunkowości, z których wynika obowiązek stosowania przyjętych przez jednostkę zasad (polityki) rachunkowości, w tym dotyczących sposobu prowadzenia ksiąg rachunkowych w zakresie kont księgi głównej.
Opracowano na podstawie wystąpienia pokontrolnego RIO Poznań z dnia 17.09.2025 r., znak: WK.4022.15.2025.
