Stanowisko kolejnej RIO w sprawie przedawnienia i art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej? Wyjaśnienie RIO do pobrania w całości
W pierwszej kolejności wskazuję, że przedmiotem analizy Trybunału Konstytucyjnego (TK) w wyroku z 8 października 2013 r. o sygn. SK 40/12 była zgodność z Konstytucją RP art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki.
W wyroku TK stwierdził, że art. 70 § 6Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Przedmiotowy wyrok TK spowodował utratę mocy obowiązującej przepisu określonego w sentencji wyroku, czyli 70 § 6 ustawy Ordynacja podatkowa.
Aktualnym odpowiednikiem powyższego przepisu jest art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. TK nie orzekł o niekonstytucyjności art. 70 § 8 o.p.
Stosownie do wyrażonej w art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 z poźn. zm. dalej jako o.p.) zasady – zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W trakcie trwania tego terminu musi zaistnieć zdarzenie przewidziane w art. 70 § 8 o.p., aby zobowiązanie podatkowe nie ulegało przedawnieniu. Ustawodawca wskazuje tu na dwa zdarzenia, które powodują skutek określony w tym przepisie, a mianowicie zabezpieczenie zobowiązania podatkowego hipoteką oraz zabezpieczenie zastawem skarbowym. (..)
Komunikat w sprawie zabezpieczenia hipoteką przymusową zaległości podatkowych, które ulegną przedawnieniu z 31.12.2025 w związku z trwającymi pracami nad nowelizacją Ordynacji podatkowej!
Mając na uwadze przedłużające się prace nad nowelizacją przepisów Ordynacji podatkowej – projekt nowelizacji z dnia 24 października 2025 roku w zakresie m.in. modernizacji zasad przedawnienia zaległości podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową i zastawem skarbowym informujemy, że aktualnie projekt jest po kolejnym posiedzeniu komisji prawniczej. Projekt nie został jeszcze przyjęty przez Radę Ministrów RP i nie skierowano go do procedowania w Sejmie RP.
Mając na uwadze powyższe zmiany nie zostaną przyjęte i ogłoszone przed 1.01.2026 roku. Nie będą zatem obowiązywały nowe zasady i przepis przejściowy, który miał uchronić zaległości podatkowe zabezpieczone przed jego wejściem hipoteką przymusową i zastawem skarbowym przed przedawnieniem i wyeliminować wątpliwości interpretacyjne co do niekonstytucyjności art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej.
W przypadku powstrzymywania się do tej pory wierzycieli przed wpisem hipoteki przymusowej dla zaległości podatkowych do tego wytypowanych, które uległyby przedawnieniu z dniem 31.12.2025 informujemy, że aktualnie jest to właściwy moment do złożenia stosowanego wniosku o wpis w sądzie wieczystoksięgowym. Podkreślenia wymaga, że dotyczy to wyłącznie zaległości typowanych przez wierzyciela w standardowym trybie do zabezpieczenia.
Podczas prac nad nowelizacją zgłoszone zostały do Ministerstwa Finansów wątpliwości co do brzmienia przepisu przejściowego. Takie wątpliwości zgłosił m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich. Brak odpowiedzi Ministerstwa Finansów w tej sprawie.
Jednocześnie informujemy, że wiążący dla ważności wpisu jest dzień złożenia wniosku o wpis hipoteki przymusowej, a w przypadku uwzględnienia wniosku wpis ma moc wsteczną.
Czy hipoteka przymusowa „uratuje” zaległości podatkowe za 2020 rok? Gminy czekają na zmiany Ordynacji podatkowej, a czasu do 31.12.2025 niewiele!
Zastąpienie instytucji nieprzedawniania się zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym – instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego wskutek dokonania wpisu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego. To planowane zmiany Ministerstwa Finansów w ramach dużej nowelizacji Ordynacji podatkowej. Ma to być największa z nowelizacji w ostatnich latach, która uporządkuje także problematyczną tematykę zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową i zastawem skarbowym.
W okresie od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. regulacja stanowiąca o nieprzedawnianiu się zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką była zawarta w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Regulacja ta – po uzupełnieniu o zabezpieczenie w postaci zastawu skarbowego – została z dniem 1 stycznia 2003 r. przeniesiona do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który w niezmienionym kształcie nadal obowiązuje. Wyrokiem z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. W końcowej części uzasadnienia tego wyroku Trybunał zauważył, że obecnym odpowiednikiem zakwestionowanego przepisu jest art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który budzi podobne wątpliwości i wymaga pilnej interwencji ustawodawcy
Po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się stanowisko o niekonstytucyjności art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Stanowisko to ma charakter ugruntowany. Rozstrzygnięcia organów podatkowych wydawane w oparciu o art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, w razie ich zaskarżenia do sądów administracyjnych, są konsekwentnie uchylane przez sądy, co pociąga za sobą konieczność zwrotu przez organy podatkowe wysokich kosztów postępowania sądowego.
W celu rozwiązania istniejącego problemu Ministerstwo Finansów zaproponowało zastąpienie instytucji nieprzedawniania się zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym (uchylenie w art. 70 § 8) – instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego wskutek dokonania wpisu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego.
Wpis hipoteki przymusowej i brak spłaty zaległości podatkowych musi skutkować egzekucją z nieruchomości. Zgodnie z projektem hipoteka wydłuży termin przedawnienia tylko o 5 lat! Co z zaległościami za 2020 rok? Czy Regionalne Izby Obrachunkowe będą mogły zarzucić dopuszczenie do przedawnienia w związku z brakiem działań i wykorzystania hipoteki?
Dodatkowo należy wskazać, że przewidziane w projektowanym art. 70 § 7 pkt 7 Ordynacji podatkowej ograniczenie okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego do maksymalnie 5 lat jest wyrazem uwzględnienia specyficznych uwarunkowań związanych z egzekucją z nieruchomości, które przekładają się na długotrwałość tej egzekucji. Ze względu na szczególną specyfikę egzekucji z nieruchomości, ograniczenie okresu zawieszenia 5-letnim terminem jest rozwiązaniem optymalnym, uwzględniającym zarówno interes budżetu, jak i zapewniającym poczucie bezpieczeństwa prawnego podatnikom.
Ministerstwo Finansów przewidziało również przepis przejściowy, a mianowicie do zabezpieczonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym zobowiązań podatkowych, w odniesieniu do których przed tym dniem nie upłynął termin przedawnienia, stosuje się przepisy art. 70 § 6 pkt 7 i § 7 pkt 7 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg terminu przedawnienia tych zobowiązań ulega zawieszeniu z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
Aktualnie w gminach, miastach i związkach gmin należy dokonać analizy zaległości podatkowych i wytypować zaległości do zabezpieczenia rzeczowego.
Opracowano na podstawie projektu z dnia 4 sierpnia 2025 r. ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw oraz uzasadnienia do ww. projektu.
Dramat podczas kontroli RIO! Tylu błędów w podatkach dawno nie było w jednej gminie!
Najnowsze wystąpienie pokontrolne Regionalnej Izby Obrachunkowej i błędy w podatkach lokalnych. RIO sprawdza dokładnie i punktuje błędy.
RIO W próbie wybranej do kontroli stwierdzono przypadki (dotyczące podatników, dla których prowadzono konta o numerach: 12-00001620, 12-00014096, 1200001205/12-00020260 – podatek od nieruchomości) zaliczenia wpłaty dokonanej przez podatnika na dany rodzaj podatku wskazany przez podatnika i na wskazaną przez podatnika zaległość. Dokonana wpłata nie została przez organ podatkowy zaliczona na poczet zaległości podatkowej o najwcześniejszym terminie. Powyższe stanowiło naruszenie art. 62 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, z którego wynika, że w przypadku gdy na podatniku ciążą zobowiązania podatkowe, których termin płatności upłynął, dokonaną wpłatę zalicza się na poczet zaległości podatkowej o najwcześniejszym terminie płatności we wskazanym przez podatnika podatku.
RIOPrzypisu zobowiązań podatkowych wynikających z decyzji dokonywano na księgach rachunkowych w terminie wystawienia decyzji, a nie pod datą ich doręczenia (przykładowo podatnicy dla których prowadzono konta o numerach: 43-00000277, 43-103, 43-00000057, 43-00000284, 71-00000132, 71-00000104, 71-10, 71-00000001). Powyższe naruszało: a) art. 21 §1 pkt 2 w związku z art. 5 ustawy Ordynacja podatkowa, z których wynika, że zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonych w ustawach podatkowych, powstaje z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania, b) art. 212 ustawy Ordynacja podatkowa, z którego wynika, że organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia, c) § 3 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 pkt 2 oraz § 2 ust. 1 pkt 3, 10, 12 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 października 2010 r. w sprawie zasad rachunkowości oraz planów kont dla organów podatkowych jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 208, poz. 1375), z których wynika obowiązek komórki organizacyjnej w urzędzie jednostki samorządu terytorialnego zajmującej się rachunkowością podatków prowadzenia w księgach rachunkowych urzędu prawidłowej ewidencji zobowiązań podatkowych stanowiących obciążenie konta podatnika (przypisów), udokumentowanych decyzjami.
RIO W objętej kontrolą próbie podatników: a) osoby fizyczne: 8 podatników w podatku od nieruchomości, 4 podatników w podatku od środków transportowych, b) osoby prawne: 1 podatnik podatku rolnego, 4 podatników podatku od nieruchomości, 1 podatnik podatku leśnego oraz 5 podatników w podatku od środków transportowych
złożone informacje o gruntach, informacje w sprawie podatku od nieruchomości, deklaracje na podatek od nieruchomości, podatek rolny i leśny oraz deklaracje na podatek od środków transportowych nie zawierały adnotacji organu podatkowego o sprawdzeniu poprawności danych zawartych w deklaracjach i informacjach. Takie działanie stanowiło naruszenie art. 177 § 1 w związku z art. 280 ustawy Ordynacja podatkowa nakładających na organ podatkowy obowiązek utrwalania w aktach w formie adnotacji podpisanej przez pracownika dokonującego czynności organu podatkowego, z których nie sporządza się protokołu, a które mają znaczenie dla sprawy.
RIO W toku kontroli stwierdzono przypadki nieprawidłowego księgowania operacji gospodarczej polegającej na umorzeniu zaległości podatkowych: a) decyzją Burmistrza K. nr FnB.3124.2.1.2024 z dnia 4 marca 2024 r., b) decyzją Burmistrza K. nr FnB.3124.2.5.2024 z dnia 24 września 2024 r.
wydanymi na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383, ze zm.). Jednostka ewidencjonowała kwoty umorzonych należności po stronie Wn konta 720 – „Przychody z tytułu dochodów budżetowych” zamiast na stronie Wn konta 761 – „Pozostałe koszty operacyjne”. Z opisu konta 720 – „Przychody z tytułu dochodów budżetowych” w Planie kont dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych będącym załącznikiem nr 3 do rozporządzenia wynika, że na stronie Wn konta 720 ujmuje się odpisy z tytułu dochodów budżetowych.
RIO Umorzenie zaległości podatkowej nie jest odpisem w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 października 2010 r. w sprawie zasad rachunkowości oraz planów kont dla organów podatkowych jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 208, poz. 1375), zgodnie z którym odpisem jest kwota zmniejszająca zobowiązanie podatkowe, ustalona lub określona przez organ podatkowy albo zadeklarowana przez podatnika.
W związku z powyższym umorzenie zaległości podatkowej nie może być ujmowane po stronie Wn konta 720. Zgodnie z opisem konta 761 – „Pozostałe koszty operacyjne” w Planie kont dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych będącym załącznikiem nr 3 do rozporządzenia, na stronie Wn konta 761 ujmuje się umorzone należności. Powyższe stanowiło naruszenie:
-zasad funkcjonowania wynikających z opisu konta 761 – „Pozostałe koszty operacyjne” w Planie kont dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych będącym załącznikiem nr 3 do rozporządzenia, art. 4 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o rachunkowości oraz zasady funkcjonowania konta 226 określone w Zakładowym Planie Kont dla Urzędu Miejskiego w K. będącym załącznikiem do zarządzenia nr 2274/2024 Burmistrza K. z dnia 5 stycznia 2024 r. w sprawie: ustalenia dokumentacji przyjętych zasad rachunkowości, art. 4 ust. 2 ustawy o rachunkowości, art. 24 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy o rachunkowości, zasad funkcjonowania wynikających z opisu konta 720 „Przychody z tytułu dochodów budżetowych” w Planie kont dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych będącym załącznikiem nr 3 do rozporządzenia.
RIO Ujęto należności wymagalne zabezpieczone hipoteką w kwocie 193.416,69 zł w klasyfikacji:
226-756-75615-0310 – 5 940,00 zł,
226-756-75615-0320 – 233,00 zł,
226-756-75616-0310 – 182 156,79 zł,
226-756-75616-0320 – 4 672,60 zł,
226-756-75616-0330 – 270,30 zł,
226-756-75616-0370 – 144,00 zł.
Do należności krótkoterminowych zalicza się należności, które stają się wymagalne w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego (art. 3 ust. 1 pkt 18 lit. c ustawy o rachunkowości). Należność w trakcie egzekucji lub zabezpieczona ustanowioną hipoteką pozostaje należnością krótkoterminową, ponieważ termin jej wymagalności nie ulega zmianie w związku z egzekucją lub ustanowieniem hipoteki. Termin jej wymagalności wynikał z ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Okoliczność, że egzekucja należności może trwać wiele lat nie stanowi przesłanki do przeniesienia należności z konta 221 na konto 226. Powyższe naruszyło: art. 4 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o rachunkowości oraz zasady funkcjonowania konta 226 określone w Zakładowym Planie Kont dla Urzędu Miejskiego w K. będącym załącznikiem do zarządzenia nr 2274/2024 Burmistrza K. z dnia 5 stycznia 2024 r. w sprawie: ustalenia dokumentacji przyjętych zasad rachunkowości, art. 4 ust. 2 ustawy o rachunkowości, art. 24 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy o rachunkowości, opis funkcjonowania konta 226 określony w Planie kont dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych będącym załącznikiem nr 3 do rozporządzenia w związku z art. 3 ust. 1 pkt 18 lit. c ustawy o rachunkowości.
Opracowano na podstawie wystąpienia pokontrolnego RIO Poznań z 5 sierpnia 2025 r., znak: WK.4022.2.2025.
Co dalej z przedawnieniem podatków? Nadchodzą zmiany!
Jakie zmiany przygotowało Ministerstwo Finansów w sprawie przedawnienia zobowiązań podatkowych? Jakie będą konsekwencje zmian dla samorządowych zaległości podatkowych oraz zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi? Zmiana sposobu liczenia terminów w podatkach i jej wpływ na obliczanie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Zmiany w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia/ nierozpoczynania się terminu przedawnienia w związku z postępowaniem karnym skarbowym. Regulacje przejściowe. Likwidacja obowiązku powiadomień.
Zmiany w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia/ nierozpoczynania się terminu przedawnienia w przypadku skargi do sądu administracyjnego. Uchylenie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Nowa instytucja wydłużenia terminu przedawnienia związana z deklaracją korygującą – zmniejszenie wysokości podatku do zapłaty w deklaracji korygującej. Na jakich zasadach i kiedy nastąpi wydłużenie terminu przedawnienia w przypadku korekt? Czy ustawodawca wskazuje zobowiązania, których ma dotyczyć nowa regulacja? Czy wielokrotne korekty deklaracji spowodują wielokrotne wydłużenie terminu przedawnienia?
