Nielegalny zwrot nadpłaty? Nadpłata zmarłego podatnika musi poczekać na decyzję!
Niejednokrotnie w gminach i związkach gmin zdarzają się sytuacje występowania na kontach zmarłych podatników i właścicieli nieruchomości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi nadpłat podatkowych.
Tak jak w przypadku zaległości podatkowych zmarłego analogicznie w przypadku nadpłat organ podatkowy powinien dążyć do jej zlikwidowania. Ordynacja podatkowa nie daje jednak w tym zakresie dowolności, a częsta praktyka przeksięgowywania takich nadpłat na podatki czy opłatę małżonka czy też dzieci zmarłego jest nieprawidłowe.
Zgodnie z Ordynacją podatkową przypadające na rzecz spadkodawcy nadpłaty oraz zwroty podatków, a także oprocentowanie z tych tytułów zwracane są poszczególnym spadkobiercom proporcjonalnie do ich udziału spadkowego określonego w prawomocnym postanowieniu sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym akcie poświadczenia dziedziczenia złożonym w organie podatkowym. Podstawa prawna art. 105 § 2 Ordynacji podatkowej.
Zatem w przypadku wystąpienia nadpłaty podatkowej spadkobierca (spadkobiercy) podatnika zobowiązani są złożyć do organu podatkowego prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Dopiero wówczas uruchamiana jest procedura zwrotu nadpłaty. Należy jednak pamiętać, że przed jej zwrotem organ podatkowy zobowiązany jest wydać decyzję o nadpłacie spadkodawcy na podstawie art. 100 § 1 Ordynacji podatkowej, przy założeniu braku istnienia zaległości podatkowych spadkodawcy. Etap wydawania decyzji jest bardzo często pomijany przez organy podatkowe, a nadpłata zwracana na podstawie przedstawionego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Taki sposób postępowania należy uznać za nielegalny tj. bez podstawy prawnej.
Nadpłata się przedawniła i zwrotu nie będzie! NSA wyrok w sprawie nadpłaty w podatkach lokalnych
Nadpłata najpierw musi powstać, następnie musi upłynąć termin jej zwrotu, po czym licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej zwrotu, rozpoczyna bieg pięcioletni termin, po upływie którego wygasa prawo do zwrotu nadpłaty. Skutkiem upływu tego terminu jest wygaśnięcie prawa podatnika do domagania się zwrotu nadpłaty, a także zaliczenia na poczet zaległości oraz bieżących i przyszłych zobowiązań podatkowych. Skutki wygaśnięcia prawa do zwrotu nadpłaty są takie same jak w przypadku przedawnienia zobowiązania podatkowego, z tym że uprawnionym w tym przypadku jest podatnik. Jest to termin materialnoprawny, który nie może być odroczony ani też przedłużony. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt III FSK 38/23.
Zgodnie z art. 80 Ordynacji podatkowej prawo do zwrotu nadpłaty podatku wygasa po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin jej zwrotu. Po upływie terminu określonego wyżej wygasa również prawo do złożenia wniosku o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych oraz możliwość zaliczenia nadpłaty na poczet zaległych oraz bieżących zobowiązań podatkowych. Złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty, zwrot nadpłaty lub zaliczenie jej na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych przerywa bieg terminu do zwrotu nadpłaty.
Z uzasadnienia wyroku w realiach rozpoznawanej sprawy mamy do czynienia z sytuacją, w której nadpłata powinna zostać zwrócona z urzędu, bez konieczności składnia stosowanego wniosku. Niemniej jednak trzeba mieć na uwadze, że ustawodawca stanowiąc w art. 80 § 1 o.p. przedawnienie prawa do zwrotu podatku nie powiązał go ze sposobem jego powstania. Zatem prawo do zwrotu nadpłaty, niezależnie od okoliczności w jakich powstała nadpłata podlega przedawnieniu. Oczywiście strona ma rację twierdząc, że zwrot nadpłaty jest czynnością materialno-techniczną, niemniej jednak należy pamiętać, że owa czynność materialno-techniczna występuje w wykonaniu określonego uprawnienia (prawa) podatnika. Konsekwentnie, wygaśnięcie prawa do zwrotu nadpłaty powoduje odpadnięcie podstawy dokonania czynności materialno-technicznej (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2023 r., III FSK 1451/22).
Okoliczność, że zwrot nadpłaty, w określonych przypadkach, nie wymaga wydania decyzji, w tym stwierdzającej nadpłatę, nie oznacza, że strona, której zwrot ten się należy, ma jedynie oczekiwać na ten zwrot, bez podejmowania jakichkolwiek, w tym przewidzianych prawem, czynności. To uprawniony decyduje o tym, czy chce, czy nie chce zwrotu nadpłaty, składając lub nie odpowiedni wniosek w takiej sprawie, a w sytuacji, gdy wniosek taki zostaje złożony wszczyna postępowanie w tym przedmiocie.
Powyższe oznacza, że zgodnie z art. 80 § 1 o.p. prawo do zwrotu nadpłaty wygasło z końcem 2020 r., czyli po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin jej zwrotu. Prawo to nie zostało przerwane, bowiem nie było żadnych zdarzeń opisanych w art. 80 § 3 o.p. Upływ tego terminu, który organ podatkowy miał obowiązek uwzględnić z urzędu oznacza, że prawo to wygasło i nie ma możliwości zwrotu nadpłaty.
RIO sprawdza nadpłaty podczas kontroli! Brak wniosków o zaliczenie i zarzuty dla gminy w wystąpieniu pokontrolnym
Dzisiaj najnowsze wystąpienie Regionalnej Izby Obrachunkowej i nieprawidłowości w zakresie nadpłat i to w dodatku drobnych, które są największym problemem w podatkach lokalnych i opłacie śmieciowej. RIO jednak sprawdza i wydaje zalecenia pokontrolne.
Zaliczanie nadpłat w podatku rolnym, leśnym oraz od nieruchomości od osób fizycznych w 2023 r. na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych, pomimo braku stosownych wniosków podatników w tej sprawie. Na dzień 31.12.2022 r. wystąpiły nadpłaty w łącznym zobowiązaniu pieniężnym w łącznej kwocie: 2.141,37 zł (w tym podatek od nieruchomości: 1.526,66 zł, rolny: 356,58 zł, leśny: 259,13 zł) dotyczące 137 podatników, które zaliczono na poczet zobowiązań w 2023 r.
Z uzyskanych wyjaśnień wynika, że przyczyną takiego stanu rzeczy były małe kwoty nadpłat. Takie działanie było niezgodne z postanowieniami art. 76 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, w myśl którego nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu m.in. na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, kosztów upomnienia oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu, chyba że podatnik złoży wniosek o zaliczenie nadpłaty w całości lub w części na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych.
RIO zaleca: przestrzeganie przepisów zawartych w art. 76 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 2383, ze zm.), poprzez zaliczanie całości lub części nadpłat na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, kosztów upomnienia oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku dokonywanie zwrotu z urzędu, chyba że podatnik złoży wniosek o zaliczenie nadpłaty w całości lub w części na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych wyłącznie na podstawie stosownego wniosku podatnika w tej sprawie.
Opracowano na podstawie wystąpienia pokontrolnego Regionalnej Izby Obrachunkowej w Krakowie z dnia 10 maja 2024 r., znak: WK.6130.5.24.
Dramat w podatkach! Tak szczegółowo RIO jeszcze nie kontrolowała! Błędy przerażają
Mamy najnowsze wystąpienie pokontrolne Regionalnej Izby Obrachunkowej z 6 maja 2024 r. Tak dokładnie RIO chyba jeszcze nie kontrolowała. Błędów i nieprawidłowości w podatkach lokalnych cała masa. To trzeba koniecznie przeczytać i sprawdzić poprawność działań w swoim urzędzie.
Nadpłaty na telefon? Przyjęto dyspozycję telefoniczną od podatnika dokonania przeksięgowania nadpłaty z jego konta na konto członka rodziny na okoliczność czego sporządzono w dniu 20.12.2021 r. notatkę służbową. Przeksięgowanie zostało ujęte w księgach rachunkowych w dniu 01.02.2022 r. na podstawie decyzji z dniu 17.12.2021 r. w sprawie zmiany wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2021 rok, którą wydano na podstawie aktu notarialnego i zawiadomienia o zmianach ze Starostwa Powiatowego, bez przeprowadzenia postępowania podatkowego.
Powyższe naruszyło m.in. przepisy art. 168 § 1, 2, 3 i 3a ustawy Ordynacja podatkowa, zgodnie z którymi podania wnosi się na piśmie lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu podatkowego. (..).
Zgodnie z przepisami art. 76 § 1 w/w ustawy nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek, kosztów upomnienia oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu, chyba że podatnik złoży wniosek o zaliczenie nadpłaty w całości lub w części na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych.
Chociaż nie wynika to wprost z treści art. 76, nie ulega wątpliwości, że określone nim zaliczenia dopuszczalne są w stosunku do własnych zobowiązań podatkowych podatnika.
Nie ma przy tym przepisu umożliwiającego podatnikom wnioskowanie o zaliczenie nadpłat na poczet zobowiązań podatkowych innych podatników.
Stosownie do przepisów § 4 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 października 2010 r. w sprawie zasad rachunkowości oraz planów kont dla organów podatkowych jednostek samorządu terytorialnego do udokumentowania wygaśnięcia zobowiązania podatkowego służą postanowienia o zaliczeniu nadpłaty lub zwrotu podatku na poczet zaległości podatkowych albo bieżących zobowiązań podatkowych. Z kolei § 4 ust. 4 rozporządzenia stanowi, że w przypadkach, które nie zostały określone w ust. 1-3, do udokumentowania operacji księgowych służą dowody wewnętrzne, w szczególności noty księgowe.
Zgodnie z przepisami art. 274a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa – organ podatkowym może zażądać złożenia wyjaśnień w sprawie przyczyn niezłożenia deklaracji lub sprawozdania finansowego lub wezwać do ich złożenia, jeżeli nie zostały złożone mimo takiego obowiązku. Wyjaśniono m.in.: „(…)Przeksięgowania dokonano na podstawie dyspozycji telefonicznej i odmowy złożenia na piśmie jakiegokolwiek wniosku o przeksięgowanie. Zgoda nastąpiła w formie słownej, a treść została przedstawiona, odzwierciedlona przeze mnie w załączonej notatce służbowej.(…). Pan (…) nie złożył informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych oraz informacji o gruntach i nie wezwano go do złożenia korekty informacji na „0”.
Błędna klasyfikacja odsetek podatkowych. odsetki od nieterminowych wpłat z tytułu podatku rolnego, podatku od nieruchomości oraz opłaty od posiadania psów od osób fizycznych sklasyfikowano w rozdziale 75619 „wpływy z różnych rozliczeń” § 0910 zamiast w rozdziale 75616 „wpływy z podatku rolnego, podatku leśnego, podatku od spadków i darowizn, podatku od czynności cywilnoprawnych oraz podatków i opłat lokalnych od osób fizycznych” § 0910, co było niezgodne z opisami do powyższych rozdziałów wskazanych w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 marca 2010 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1053, ze zm.).
Błędne skutki w sprawozdaniu budżetowym. W związku z powyższym, w sprawozdaniu Rb-27S z wykonania planu dochodów budżetowych Urzędu Miejskiego w P. za okres od początku roku do dnia 31.12.2022 r. nieprawidłowo wykazano skutki decyzji wydanych przez organ podatkowy z tytułu w/w podatków i opłaty od osób fizycznych w rozdziale 75619 § 0910 w zakresie: ⎯ umorzonych odsetek w kwocie 678,00 zł, ⎯ rozłożonych na raty i odroczonych terminów płatności odsetek w kwocie 4.614,00 zł.
Kilkakrotne upomnienia są niezgodne z ustawą. Kontrola wykazała, że w stosunku do jednego podatnika podatku od nieruchomości, podatku rolnego i podatku leśnego (osoby fizycznej) organ podatkowy przesyłał kilkakrotnie upomnienia dotyczące wykonania tego samego obowiązku podatkowego. Powyższe naruszyło przepisy art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427, ze zm., a od 28.02.2022 r. Dz. U. z 2022 r., poz. 479, ze zm.).
Brak pieczęci wpływu. Instrukcja kancelaryjna „do kosza”? W badanej próbie wystąpiły przypadki nie ewidencjonowania w rejestrze kancelaryjnym wpływających do Urzędu Informacji w sprawie podatków, zgodnie z przepisami § 40 ust. 1 i ust. 3 oraz § 42 ust. 1 i ust. 2 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2011 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych (Dz. U. z 2011 r. Nr 14, poz. 67, ze zm.).
Całkowity brak dokumentacji przy ulgach! Zaniechaniu gromadzenia materiałów dowodowych istotnych dla rozstrzygnięcia spraw. Powyższe naruszyło art. 187 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa nakazujący organowi podatkowemu zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W przypadku 12 decyzji w sprawie umorzenia zaległości podatkowych i 2 decyzji w sprawie odroczenia terminu płatności podatku – całkowity brak dokumentacji. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 26.02.2019 r., sygn. akt II FSK/753/17 (LEX nr 2641180 „Instytucja umorzenia zaległości podatkowej ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w art. 67a § 1 o.p. (ważny interes podatnika lub interes publiczny albo obie przesłanki łącznie) – organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy – czy przyznać podatnikowi ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, czy też nie. Nie zwalnia to organu z obowiązku przeprowadzenia pełnych i precyzyjnych ustaleń, co do stanu faktycznego i oceny, czy okoliczności sprawy odpowiadają przesłankom zastosowania ulgi.”
Uchylone przepisy w decyzji podatkowej. wskazaniu w dwóch decyzjach nieprawidłowej podstawy prawnej m.in. art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, który został uchylony na mocy art. 1 pkt 32 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw).
Czynny udział naruszony. Naruszeniu w jednym przypadku zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym, w wyniku nie wyznaczania stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, stosownie do art. 200 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, zgodnie z którym przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Zgodnie z art. 123 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Brak umorzonych odsetek w decyzjach. W 11 wydanych decyzjach w sprawie umorzenia zaległości podatkowych nie wskazano kwot umorzonych odsetek. W sentencjach decyzji określono jedynie kwotę umorzonej zaległości podatkowej. Powyższe naruszyło przepisy art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540, ze zm.) oraz art. 210 § 1 pkt 5 w związku z § 3 ust. 1 pkt 10 lit. a) załącznika nr 37 do rozporządzenia. W przypadku umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę rozstrzygnięcie w decyzji powinno zawierać wskazanie zarówno kwoty zaległości podatkowych, jak i kwoty odsetek za zwłokę, także wówczas gdy umorzono całą zaległość podatkową, a więc i pełną kwotę odsetek za zwłokę. Skoro przepisy prawa powszechnie obowiązującego wskazują na obowiązek podawania w sprawozdaniu Rb-27S kwoty umorzonych odsetek, to kwoty te powinny wynikać wprost z decyzji, których skutkiem jest umorzenie tych odsetek.
Analityka niezgodna z kartotekami podatkowymi. Wystąpiła niezgodność pomiędzy ewidencją analityczną a ewidencją szczegółową ksiąg pomocniczych prowadzonych do rozliczeń z tytułu podatków – w zakresie podatku od nieruchomości od osób fizycznych i osób prawnych, podatku rolnego od osób fizycznych i osób prawnych, podatku leśnego od osób fizycznych i osób prawnych, podatku od środków transportowych od osób fizycznych i osób prawnych. Powyższe naruszyło § 9 i § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 października 2010 r. w sprawie zasad rachunkowości oraz planów kont dla organów podatkowych jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2010 r. Nr 208, poz. 1375).
Opracowano na podstawie wystąpienia pokontrolnego Regionalnej Izby Obrachunkowej w Poznaniu z dnia 6 maja 2024 r., znak sprawy: WK-0911/51/2023.
Gmina nie zwróciła podatnikowi nadpłaty i już nie zwróci! NSA wyjaśnia
Przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa przewidują prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty (art. 79 § 2 O.p.) oraz prawo do jej zwrotu (art. 80 § 1 O.p.), traktując te prawa odrębnie. Czym innym jest zatem stwierdzenie nadpłaty, czym innym jest wniosek o zwrot nadpłaty czym innym zaś zwrot nadpłaty. Należy podkreślić, że zwrot nadpłaty nie zawsze wymaga jej decyzyjnego określenia, nie zawsze też dla zwrotu nadpłaty konieczny jest wniosek o jej zwrot. Ordynacja podatkowa określa bowiem sytuacje, w których zwrot nadpłaty powinien nastąpić „z urzędu”. Tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 czerwca 2023 r., sygn. akt III FSK 1450/22.
Z uzasadnienia: w realiach rozpoznawanej sprawy mamy do czynienia z sytuacją, w której nadpłata powinna zostać zwrócona z urzędu, bez konieczności składnia stosowanego wniosku. Niemniej jednak trzeba mieć na uwadze, że ustawodawca stanowiąc w art. 80 § 1 O.p. przedawnienie prawa do zwrotu podatku nie powiązał go ze sposobem jego powstania. Zatem prawo do zwrotu nadpłaty, niezależnie od okoliczności w jakich powstała nadpłata podlega przedawnieniu. Oczywiście strona ma rację twierdząc, że zwrot nadpłaty jest czynnością materialno – techniczną, niemniej jednak należy pamiętać, że owa czynność materialno – techniczna występuje w wykonaniu określonego uprawnienia (prawa) podatnika. Konsekwentnie, wygaśnięcie prawa do zwrotu nadpłaty powoduje odpadnięcie podstawy dokonania czynności materialno – technicznej.
Zgodnie z art. 77 § 1 pkt 3 O.p. nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności decyzji jeżeli w związku z uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności decyzji nie wystąpi obowiązek wydania nowej decyzji.
Zgodnie z art. 80 § 1 O.p. prawo do zwrotu nadpłaty podatku wygasa po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin jej zwrotu.
Nadpłata najpierw musi powstać, następnie musi upłynąć termin jej zwrotu, po czym licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej zwrotu, rozpoczyna bieg pięcioletni termin, po upływie którego wygasa prawo do zwrotu nadpłaty. Skutkiem upływu tego terminu jest wygaśnięcie prawa podatnika do domagania się zwrotu nadpłaty a także zaliczenia na poczet zaległości oraz bieżących i przyszłych zobowiązań podatkowych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 19 marca 2015 r. uchyliło decyzję organu I instancji i umorzyło jako bezprzedmiotowe postępowanie podatkowe w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r.
W świetle powyższego, skoro decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze wydana została 19 marca 2015 r. i nie wystąpił obowiązek wydania nowej decyzji to zwrot nadpłaty powinien nastąpić 19 kwietnia 2015 r. Termin do zwrotu nadpłaty rozpoczął się zatem z końcem 2015 r. i wygasł z końcem 2020 r.
Złożony przez Spółkę 13 kwietnia 2021 r. wniosek o stwierdzenie nadpłaty nie mógł więc wywołać oczekiwanych przez stronę skutków w postaci zwrotu nadpłaty, albowiem prawo to wygasło z końcem 2020 r. Zasadnie zatem organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie, aczkolwiek podał w tym zakresie wadliwe uzasadnienie.
Opracowano na podstawie wyroku NSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2023 r., sygn. akt III FSK 1450/22, opubl. CBOSA.
