NIK przyjdzie w 2026 na kontrolę dochodzenia należności w samorządach! Udostępniamy do pobrania suplement – nieprawidłowości podczas kontroli NIK
Mamy dla Was najnowsze informacje z Najwyższej Izby Kontroli. Tak jak zapowiadaliśmy już wcześniej, że NIK szykuje się do samorządów to informacja została potwierdzona.
Czas na uporządkowanie spraw związanych z należnościami. Przede wszystkim przypisy, odpisy oraz dochodzenie zaległości podatkowych. Sprawdzenie dokumentacji, weryfikacja stanów księgowych z deklaracjami i decyzjami. W przypadkach braku upomnienia i tytułu wykonawczego niezwłocznie należy wdrożyć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych.
Ponadto sprawdzić należności z punktu widzenia ich przedawnienia. Przesłać zapytania do urzędu skarbowego o stan realizacji spraw, a także przesłać zapytania dotyczące zastosowanych środków egzekucyjnych.
Kontrola NIK 2026 Dochodzenie należności i zarządzanie wolnymi środkami przez wybrane jednostki samorządu terytorialnego Pytanie: Czy jednostki samorządu terytorialnego skutecznie dochodzą należności oraz racjonalnie zarządzają wolnymi środkami publicznymi, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa?
Ponadto NIK zaplanował kontrolę „Działania na rzecz zwiększenia skuteczności i efektywności administracji skarbowej” Pytanie: Czy działania na rzecz zwiększenia skuteczności i efektywności Krajowej Administracji Skarbowej przyniosły należyte efekty?
Opóźnienia w upomnieniach nawet do 1764 dni i opieszałość w wystawianiu tytułów wykonawczych! NIK skontrolowała windykację w gminach
W latach 2019–2022 skontrolowane urzędy wysłały podmiotom posiadającym zaległości z tytułu podatków i opłat lokalnych łącznie 282 013 upomnień oraz 81 726 tytułów wykonawczych. W 20 spośród 28 skontrolowanych urzędów wprowadzono wewnętrzne uregulowania precyzujące termin, w którym powinno zostać przesłane upomnienie oraz tytuł wykonawczy. Prawidłowość prowadzenia działań windykacyjnych zbadano na próbie 2314 upomnień (0,8 % ogółu upomnień wystawionych w badanym okresie) o zapłatę zaległości w łącznej kwocie 44 494,9 tys. zł oraz 1 716 tytułów wykonawczych (2 %) na kwotę 17 064,8 tys.
Kontrola ujawniła nieprawidłowości w 26 urzędach, a dotyczyły one łącznie 1395 spośród 2314 zbadanych upomnień (62,6 %) w łącznej kwocie 12 768,3 tys. zł oraz 675 spośród 1716 zbadanych tytułów wykonawczych (39 %) na łączną kwotę 6940,6 tys. zł. Polegały one w szczególności na nieterminowym wysyłaniu upomnień oraz podejmowaniu działań zmierzających do wystawienia tytułów wykonawczych w sposób opieszały (w 25 urzędach)42, niekierowaniu upomnień (sześć urzędów) lub tytułów wykonawczych, pomimo bezskutecznego upływu terminów wskazanych w upomnieniach (siedem urzędów) oraz sporządzenia upomnień niezgodnie z wymogami rozporządzenia w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych (w trzech spośród 28 zbadanych).
Kontrola wykazała, że w 25 z 28 skontrolowanych urzędach nieterminowo wysłano łącznie 1170 upomnień (52,5 % objętych badaniem upomnień), a opóźnienia wyniosły od jednego do 1764 dni. Stanowiło to naruszenie § 3 rozporządzenia w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych, który zobowiązuje do niezwłocznego przesłania upomnienia zobowiązanemu.
NIK na potrzeby kontroli przyjęła, że termin „niezwłocznie” wskazany w rozporządzeniach w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych na wystawienie upomnienia, to termin do 30 dni od upływu terminu płatności.
Kontrola wykazała, że w 23 z 28 skontrolowanych gmin działania dotyczące wystawiania tytułów wykonawczych prowadzono w sposób opieszały. Dotyczyło to 634 tytułów wykonawczych (37 % objętych badaniem tytułów), które wystawiono od 31 do ponad 1440 dni od daty odebrania upomnienia.
NIK kontrola.Zobowiązanie solidarne i brak działań wobec współpodatników. W Urzędzie Miasta i Gminy …… w czterech z 40 zbadanych przypadków (10 %) nie podjęto wszystkich działań w celu wyegzekwowania zaległej należności podatkowej. Mimo nieprzynoszącej efektów egzekucji wobec głównego zobowiązanego, spłaty zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym w kwocie 17,3 tys. zł dochodzono tylko od jednego ze współwłaścicieli, nie wykorzystując wynikającej z solidarnej odpowiedzialności możliwości wysłania upomnienia oraz wystawienia tytułu wykonawczego również na pozostałych zobowiązanych.
Wnioski NIK:
Do prezydentów i burmistrzów miast o wprowadzenie skutecznych narzędzi stanowiących element systemu kontroli zarządczej ograniczających skalę nieprawidłowości w poborze podatków, w dochodzeniu należności z tytułu dochodów własnych oraz w prowadzeniu postępowań o udzielanie ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych.
Ponadto, Najwyższa Izba Kontroli po raz kolejny zwraca uwagę Regionalnym Izbom Obrachunkowym na występowanie nieprawidłowości w prowadzeniu postępowań podatkowych i w egzekwowaniu należności. W związku z tym wskazane jest objęcie przez Regionalne Izby Obrachunkowe szczególnym zainteresowaniem tych obszarów działania organów wykonawczych jst.
Opracowano na podstawie Informacja o wynikach kontroli „Realizacja dochodów własnych przez wybrane gminy”.
Zaległości w gminach rosną! Są wyniki najnowszej kontroli NIK dochodów własnych
Najwyższa Izba Kontroli opublikowała najnowszą informację o wynikach kontroli „Realizacja dochodów własnych przez wybrane gminy”. Kontrolą objęto 28 gmin z terenu siedmiu województw, a jej głównym celem było ustalenie czy organy wykonawcze gmin podejmowały prawidłowe i skuteczne działania w celu pozyskiwania dochodów własnych.
Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła nieprawidłowości w wymierzaniu i pobieraniu podatków i opłat lokalnych w 26 gminach. W 20 gminach nie weryfikowano lub weryfikowano nierzetelnie dane od powiatowych inspektorów nadzoru budowlanego. Z tego powodu nie opodatkowano 201 nieruchomości podatkiem na kwotę 403 tys. zł.
Jedynie w 15 urzędach przeprowadzano kontrole podatkowe u podatników. Większość kontroli skutkowała wydaniem decyzji określających wysokość zobowiązania podatkowego. W pozostałych 13 urzędach nie przeprowadzano kontroli. Brak kontroli wyjaśniano zbyt małą obsadą kadrową oraz korzystaniem z innych możliwości weryfikacji dokumentów podatkowych.
W większości gmin (23 z 28) wzrosły zaległości z tytułu dochodów własnych – z 337 mln zł na koniec 2018 r. do 417 mln zł na koniec 2022 r. Wynikało to głównie ze wzrostu zaległości z tytułu dochodów uzyskiwanych na podstawie odrębnych przepisów (o 33%), dochodów z majątku gminy (o 61%) oraz z tytułu podatków (o blisko 14%).
Nieprawidłowości w egzekwowaniu zaległości podatków i opłat stwierdzono w aż 26 gminach. Polegały one w szczególności na: nieterminowym wystawianiu upomnień oraz tytułów wykonawczych (w 23 gminach), na niewysyłaniu upomnień (6 gmin) lub tytułów wykonawczych, pomimo bezskutecznego upływu terminów wskazanych w upomnieniach (7 gmin), a także na sporządzaniu upomnień niezgodnie z wymogami rozporządzenia w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych (3 gminy). Nieprawidłowości wystąpiły w przypadku 1395 upomnień (60,3% zbadanych) wysłanych podmiotom posiadającym zaległości z tytułu podatków i opłat w łącznej kwocie 12,7 mln zł oraz w przypadku 675 tytułów wykonawczych (39,3% zbadanych) na łączną kwotę 6,9 mln. zł.
We wszystkich skontrolowanych gminach podejmowano działania zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia z tytułu dochodów własnych, nie były one jednak rzetelne. W26 gminach nie kierowano upomnień lub kierowano je z opóźnieniem, a działania dotyczące wystawiania tytułów wykonawczych prowadzono w sposób opieszały. W wyniku działań dwóch gmin doszło do przedawnieniu zaległości cywilnoprawnych oraz z tytułu podatków lokalnych w łącznej kwocie 33,3 tys. zł.
W latach 2019-2022 do gmin spłynęło ok. 4,6 tys. wniosków o udzielenie ulg na łączną kwotę 90 mln zł. Po przeprowadzeniu postępowań podatkowych wydano 2821 decyzji o przyznaniu ulg na kwotę 55 mln zł. Wcześniejsze kontrole NIK wykazywały nieprawidłowości w udzielaniu ulg przez jednostki samorządu terytorialnego, nie inaczej było także w tej kontroli.
W 17 gminach nie przestrzegano wymogów określonych w ordynacji podatkowej. Aż 74% objętych badaniem postępowań zakończonych przyznaniem ulg w kwocie 9,7 mln zł prowadzonych było nieprawidłowo. W sześciu gminach stwierdzono nieprawidłowości w zakresie dokumentowania postępowań podatkowych. Brak dokumentacji (oprócz wniosku podatnika nie zgromadzono innych dowodów) lub niepełne dokumentowanie przesłanek wskazanych przez podatników we wnioskach o przyznanie ulgi, wystąpiło w 150 postępowaniach (14% zbadanych). W postępowaniach tych nie podjęto działań w celu pozyskania materiału dowodowego potwierdzającego istnienie okoliczności wskazanych we wnioskach. Stanowiło to naruszenie zasad określonych w ordynacji podatkowej.
Do prezydentów i burmistrzów miast o wprowadzenie skutecznych narzędzi stanowiących element systemu kontroli zarządczej ograniczających skalę nieprawidłowości w poborze podatków, w dochodzeniu należności z tytułu dochodów własnych oraz w prowadzeniu postępowań o udzielanie ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych.
Ponadto, Najwyższa Izba Kontroli po raz kolejny zwraca uwagę Regionalnym Izbom Obrachunkowym na występowanie nieprawidłowości w prowadzeniu postępowań podatkowych i w egzekwowaniu należności. W związku z tym wskazane jest objęcie przez Regionalne Izby Obrachunkowe szczególnym zainteresowaniem tych obszarów działania organów wykonawczych jst.
Opracowano na podstawie informacji prasowej NIK, dostępnej na stronie internetowej NIK.
Pilne! NIK skontrolowała ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych w gminach! Błędy przerażają
Najwyższa Izba Kontroli skontrolowała ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych w gminach i udostępniła protokoły kontroli. Dokonałem analizy wybranych protokołów kontroli NIK w zakresie występujących nieprawidłowości. i popełnionych błędów. Warto zapoznać się z nimi i sprawdzić czy wszystko u Was jest dobrze, mając też na uwadze, że zawsze po kontrolach NIK regionalne izby obrachunkowe baczniej kontrolują obszary objęte ryzykiem nieprawidłowości.
Po pierwsze braki w zakresach czynności – trzem pracownikom Wydziału Finansowo-Budżetowego i Podatków w ich zakresach czynności nie przypisano obowiązków i odpowiedzialności związanych z udzielaniem ulg podatkowych, co było działaniem nierzetelnym. W przyjętych zakresach czynności zapisano m.in., że do ich obowiązków należy prowadzenie dokumentacji podatników, księgowanie podatków, uzgadnianie przypisów i odpisów należności podatkowych podatników, wystawianie upomnień dla osób zalegających z płatnościami. Według standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych aktualny zakres obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności powinien być określony dla każdego pracownika.
Po drugie nierzetelne postępowanie dowodowe – w trzech badanych sprawach nierzetelnie przeprowadzono postępowanie dowodowe, gdyż nie podjęto działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Do złożonych przez podatników wniosków nie załączono żadnych dowodów potwierdzających trudną sytuację finansową, a odpowiedzialni pracownicy Urzędu nie zwrócili się do stron o ich uzupełnienie. Takie działania były także niezgodnie z art. 122 ustawy Ordynacja podatkowa, na podstawie którego organ podatkowy jest zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. W efekcie zostały wydane decyzje, na podstawie których umorzono podatnikom kwotę ogółem 9 801,50 zł. W sprawach nr .. uzasadniono przyznanie ulgi ważnym interesem podatnika, a w sprawie .. interesem społecznym, jednakże nie podano argumentacji, tj. uzasadnienia faktycznego, w jaki sposób została przeanalizowana sytuacja podatnika, co było działaniem nierzetelnym i niezgodnym z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 ustawy Ordynacja podatkowa. Zgodnie z tym uregulowaniem uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Uzasadnienie tych decyzji zawierało tylko uzasadnienie prawne.
Po trzecie terminy załatwienia sprawy – w czterech przypadkach , w których decyzje wydano później niż w ciągu miesiąca, ale nie później niż dwóch miesięcy, nie powiadomiono stron o przyczynach niedotrzymania terminu i nie wskazano nowego terminu załatwienia sprawy, co było niezgodne z art. 140 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Na podstawie tego przepisu o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy.
Po czwarte braki w wykazach ulg – wójt nie udostępnił na stronie BIP wykazów osób prawnych i fizycznych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym w zakresie podatków lub opłat udzielono ulg, odroczeń, umorzeń lub rozłożono spłatę na raty w kwocie przewyższającej łącznie 500 zł, wraz ze wskazaniem wysokości umorzonych kwot i przyczyn umorzenia za lata 2019-2021, co było niezgodne z art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. g oraz art. 8 ust. 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Według przytoczonych uregulowań udostępnieniu podlega informacja publiczna o majątku publicznym, w tym o ciężarach publicznych, a organy jednostek samorządu terytorialnego są obowiązane do udostępniania informacji o majątku publicznym w Biuletynie Informacji Publicznej.
Po piąte naruszenie zasady pisemności – w 36 na 38 skontrolowanych postępowań (95%), nie zachowano zasady pisemności postępowania podatkowego, czym naruszono art. 126 ustawy Ordynacja podatkowa. Zgodnie z tym przepisem sprawy podatkowe załatwiane są na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Łączna kwota udzielonych ulg w tych postępowaniach wynosiła 1 969 560,30 zł. W dokumentacjach postępowań podatkowych nie było notatek służbowych z przeprowadzonych rozmów telefonicznych, adnotacji potwierdzających prowadzenie korespondencji w formie elektronicznej oraz innych notatek świadczących o działaniach, które organ podejmował w postępowaniu podatkowym. Przedstawiane do każdej decyzji notatki służbowe nie zawierały odwołania do czynności, które podjął organ w celu wyjaśnienia sytuacji, na które powoływali się podatnicy.
NIK zwraca uwagę, że zasada pisemności wynikająca z art. 126 odnosi się do każdej czynności prowadzonego postępowania podatkowego. Zasada pisemności obowiązuje w toku całego postępowania, tzn. od jego wszczęcia przez postępowanie wyjaśniające aż do podjęcia decyzji. Istniejący wówczas stan pandemii nie uzasadniał odstępstw w stosowaniu wymogów ustawy Ordynacja podatkowa. Zmieniły się wprawdzie w tym czasie kanały komunikacji z podatnikami, jednak wszelkie uzgodnienia nadal wymagały potwierdzenia podjętych działań w formie pisemnej. Należy zauważyć, że według art. 177 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa czynności organu podatkowego, z których nie sporządza się protokołu, a które mają znaczenie dla sprawy lub toku postępowania, utrwala się w aktach w formie adnotacji podpisanej przez pracownika dokonującego tych czynności.
Po szóste – brak identyfikatorów podatkowych na wnioskach i brak wezwania organu podatkowego – w czterech na 38 zbadanych postępowań wnioski nie zawierały identyfikatora podatkowego podatnika, który był wymagany na podstawie art. 168 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa, a wnioskodawców nie wezwano do uzupełnienia wniosków. Działanie to było niezgodne z art. 169 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, który stanowi, że jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia.
Po siódme – udzielano innych ulg niż chciał podatnik – w 20 z 38 postępowań (53%) nie podjęto działań mających na celu wyjaśnienie treści żądania podatników, co było działaniem nierzetelnym oraz niezgodnym z art. 122 ustawy Ordynacji podatkowej. W efekcie organ podatkowy udzielił innych ulg podatkowych niż wskazane we wnioskach podatników.
NIK stwierdziła podczas kontroli gminy w zakresie ww.:
podatnik nie podał o umorzenie jakiego podatku wnosił, a w rozstrzygnięciu decyzji umorzono podatek rolny
wnoszono o umorzenie podatku rolnego, a w rozstrzygnięciu decyzji umorzono zaległości podatkowe i podatek od nieruchomości
wnoszono ogólnie o umorzenie podatku, a w rozstrzygnięciu decyzji umorzono podatek rolny
wnoszono o umorzenie podatku rolnego, a w rozstrzygnięciu decyzji umorzono podatek rolny i leśny,
wnoszono o umorzenie podatku od nieruchomości, a w rozstrzygnięciu decyzji umorzono podatek rolny i od nieruchomości,
wnoszono o umorzenie podatku od nieruchomości, a w rozstrzygnięciu decyzji umorzono podatek rolny i od nieruchomości,
wnoszono o umorzenie podatku od środków transportu i od nieruchomości, a w rozstrzygnięciu decyzji umorzono podatek od nieruchomości z działalności gospodarczej,
wnoszono o zwolnienie z opłat podatku i za śmieci, a w rozstrzygnięciu decyzji umorzono podatek rolny i od nieruchomości,
wnoszono o umorzenie podatku od nieruchomości, a w rozstrzygnięciu decyzji umorzono podatek rolny i podatek od nieruchomości,
wnoszono o umorzenie podatku od nieruchomości, a w rozstrzygnięciu decyzji umorzono podatek rolny i podatek od nieruchomości,
Gratuluję jednocześnie pracownikom oraz kierownictwu Urzędu Miasta Oświęcimia za piękne wystąpienie pokontrolne NIK w zakresie kontroli ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. NIK w wystąpieniu pokontrolnym Miasta Oświęcim:w działalności kontrolowanej jednostki w przedstawionym wyżej zakresie nie stwierdzono nieprawidłowości. NIK ocenia pozytywnie udzielanie przez Prezydenta ulg w zapłacie zobowiązań podatkowych przypadających Miastu Oświęcim.
Opracowano na podstawie wybranych wystąpień pokontrolnych NIK w zakresie kontroli „Udzielanie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych w wybranych gminach województwa małopolskiego” udostępnionych 2.11.2023 na stronie internetowej Najwyższej Izby Kontroli. Nr ewidencyjny: I/22/002/LKR.
Uwaga! Na wszystkie Nasze listopadowe szkolenia pozostały ostatnie wolne miejsca. Tylko kilka wolnych miejsc zostało na szkolenie 28-29.11.2023 TRUDNE PRZYPADKI w EGZEKUCJI ADMINISTRACYJNEJ i e-Doręczenia UPOMNIEŃ i PISM od 10.12.2023. Informujemy, że uczestnicy szkolenia ABC Ordynacji podatkowej dnia 22.11.2023 , którzy chcą wykorzystać voucher 150 zł na szkolenie mogą to zrobić już teraz nie czekając na termin szkolenia, biorąc pod uwagę, że zapisy na pozostałe szkolenia mogą się zakończyć wcześniej. Decyduje kolejność zgłoszeń!
Trudny problem. NIK stwierdził przedawnienie w 80% skontrolowanych gmin!
Nierzetelnie monitorowano i weryfikowano wysokość zaległości, w tym w szczególności pod kątem terminu ich przedawnienia. W konsekwencji w ewidencji księgowej figurowały zaległości nienależne lub przedawnione. Brak rzetelnego monitorowania zaległości miał również wpływ na prezentowane dane w sprawozdaniach.
Nie wszystkie kontrolowane urzędy występowały o przekazanie przez urząd skarbowy informacji o działaniach podjętych wobec przekazanych do egzekucji zaległości.
Księgi rachunkowe nie dostarczały w pełni wiarygodnych danych o stanie należności. Tym samym nie zabezpieczały one w sposób właściwy procesu egzekucji. Ponadto nieprawidłowości w zakresie ewidencji miały negatywny wpływ na prezentację danych w Rb-27S.
Przedawnienie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi stwierdzono w 80% skontrolowanych gmin!
Przedawnienie następuje z mocy prawa, a organ podatkowy (wierzyciel) jest zobowiązany samodzielnie dokonać weryfikacji zaległości podatkowych i dokonać ich odpisu z ksiąg rachunkowych, tak aby dane w księgach rachunkowych były rzetelne.
NIK – egzekucję zaległości prowadzono opieszale i nieefektywnie
NIK – część nieterminowych wpłat można wyeliminować poprzez działania informacyjne
NIK – negatywnie o kumulowaniu zaległości na jednym upomnieniu za okresy trzyletnie, a nawet pięcioletnie
NIK – rekord nieterminowych upomnień 2079 dni od powstania zaległości
NIK – opóźnienia w wystawianiu tytułów – rekord 1199 dni
NIK – przypadki niewystawienia tytułu wykonawczego
NIK – na niską skuteczność egzekucji mógł mieć wpływ brak zabezpieczeń na majątku dłużnika
Opracowano na podstawie NIK kontrola „Prawidłowość naliczania i egzekwowania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wybranych gminach województwa mazowieckiego” – komunikat z 10 maja 2023 r.
